Het bekken bevindt zich in het onderste deel van het abdomen (de buik) en bevat een aantal organen. Bij vrouwen bevat dit anatomisch gebied onder meer de uterus (de baarmoeder) en de ovaria (eierstokken). De baarmoeder bestaat uit twee delen: het onderste, de hals, en het bovenste waar de zwangerschap plaatsvindt, het lichaam. Het endometrium is het slijmvlies, of bekleding en bevindt zich in de holte van het baarmoederlichaam.

Kanker van het endometrium komt meer voor dan eierstokkanker die overigens meer voorkomt van baarmoederhalskanker.

Symptomen, opsporing en diagnostiek

Baarmoederhalskanker

Er bestaat een efficiënt onderzoek om precancereuze letsels op te sporen: het uitstrijkje.

Het uitstrijkje bestaat uit het afnemen van de oppervlaktecellen van de baarmoederhals tijdens een gynaecologisch onderzoek. Deze cellen worden vervolgens onder de microscoop onderzocht. Omdat baarmoederhalskanker traag evolueert kan het met een regelmatige gynaecologische opvolging in een zeer vroeg stadium worden opgespoord.

Men begint met uitstrijkjes op de leeftijd van 25 jaar. Het onderzoek wordt om de drie jaar herhaald.

Baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door een virus, het HPV of ‘human papillomavirus’ dat bij seksuele contacten wordt overgedragen.

Hoewel het HPV wijdverspreid is, leidt het slechts zelden tot kanker. Het risico moet nochtans niet verwaarloosd worden, vandaar het grote belang van de inenting tegen het HPV. Omdat het virus bij seksuele contacten wordt overgedragen is het belangrijk om jonge meisjes zo vroeg mogelijk te vaccineren, voor de eerste seksuele contacten plaatsvinden.

Momenteel wordt het vaccin van 12 tot en met 15 jaar terugbetaald (publieksprijs € 130, bij tussenkomst van het RIZIV: € 10 per injectie). De vaccinatie bestaat uit drie injecties.

Dit vaccin zou 70 % van de gevallen van baarmoederhalskanker kunnen voorkomen. Omdat 100 % bescherming onmogelijk is, moet de opsporing zelfs na de vaccinatie wordt gedaan of voortgezet. Voor jonge patiënten van 16 jaar en ouder moet de houding ten opzichte van de vaccinatie met uw dokter worden besproken (huisarts, kinderarts, gynaecoloog, …).

Baarmoederhalskanker geeft weinig symptomen, waardoor regelmatige opvolging noodzakelijk wordt. Het kan gemakkelijk worden gediagnosticeerd via een uitstrijkje en een gynaecologisch onderzoek. 

Kanker van het endometrium

Het ontstaan van kanker van het endometrium wordt bevorderd door obesitas (zwaarlijvigheid), verhoogde bloeddruk en diabetes (suikerziekte). Kanker van het endometrium komt tot uiting door abnormaal bloedverlies. Als de onderzoeken bij de eerste symptomen worden uitgevoerd gaat het in de meeste gevallen om een vroegtijdige diagnose en zijn de vooruitzichten dus gunstig.

Kanker van het endometrium verschijnt meestal boven de leeftijd van 50 jaar.

Als er in de menopauze opnieuw bloedverlies optreedt of als een vrouw die niet in de menopauze is tussen de menstruaties bloedingen krijgt, kan dat soms op kanker van het endometrium wijzen. Deze symptomen zouden moeten aanzetten tot het raadplegen van een arts zodat er snel een diagnose kan worden gesteld.

Kanker van het endometrium wordt via een biopsie vastgesteld: er wordt een klein deeltje van de verdachte zone weggenomen en onder de microscoop onderzocht. De afname gebeurt tijdens een ‘endoscopie’ of meer bepaald een ‘hysteroscopie’. Bij dit onderzoek wordt in de vagina een kijkbuis ingebracht met aan het uiteinde een kleine camera.

Kanker van de eierstokken

Er bestaan geen eigenlijke risicofactoren voor eierstokkanker. Genetische factoren kunnen meespelen maar de meeste gevallen komen voor bij vrouwen zonder een bepaalde voorgeschiedenis, in de menopauze of daarna.

Het is niet gemakkelijk om eierstokkanker in een vroeg stadium vast te stellen. De aandoening kan via buikpijn tot uiting komen. De diagnose kan bevestigd worden via een biopsie die tijdens een ‘laparoscopie’ of een ‘coelioscopie’ wordt uitgevoerd. Deze weinig ingrijpende techniek laat toe om de binnenkant van de buik te bekijken en er afnamen te doen of chirurgische behandelingen uit te voeren zonder de buikwand te openen. Dat is comfortabeler voor de patiënte en verkort de herstelperiode

Behandeling

Omdat kanker van het endometrium vroegtijdig wordt vastgesteld bij vrouwen die zich regelmatig gynaecologisch laten onderzoeken, is er over het algemeen geen andere behandeling nodig. Als de tumor een risico op recidive vertoont (kan terugkomen) wordt er soms radiotherapie gegeven die specifiek op het kleine bekken is gericht.

Baarmoederhalskanker wordt eveneens behandeld via een hysterectomie die meestal gepaard gaat met de verwijdering van de omliggende klieren. De chirurgische ingreep wordt in sommige gevallen aangevuld met bestraling en chemotherapie. De aanvullende radiotherapie kan gerichter worden toegediend als de grenzen van de tumor nauwkeurig worden aangegeven.

Sommige vrouwen wensen hun vruchtbaarheid te behouden. Aan deze wens wordt gehoor gegeven door de baarmoeder, indien mogelijk, slechts gedeeltelijk te verwijderen. Via de oppuntstelling, die grotendeels op basis van de endoscopie gebeurt, kan de omvang van de kanker nauwkeurig worden aangeduid en kan men beslissen of het mogelijk is om een deel van de baarmoeder te behouden, zonder het orgaan volledig te verwijderen.

Eierstokkanker wordt over het algemeen behandeld met een combinatie van een operatie en chemotherapie.

De nieuwe gerichte therapieën worden gebruikt voor grote internationale studies waaraan referentiecentra zoals het Kankercentrum actief deelnemen.

Een optimale behandeling vereist een multidisciplinaire aanpak

De frequent voorkomende combinatie van verschillende middelen zoals chirurgie, radiotherapie en chemotherapie toont duidelijk aan hoe noodzakelijk het is om de eigenschappen van de kanker correct te omschrijven. Zo kan men het zorgprogramma en de opeenvolging van de verschillende behandelingen opstellen. Daarvoor moeten specialisten in beeldvorming en microscopie samenwerken omdat die in staat zijn om de agressiviteit en de omvang van de kanker te beoordelen.

De multidisciplinaire bijeenkomsten die wekelijks in het Kankercentrum worden georganiseerd, zijn dus voor alle specialisten die betrokken zijn bij de diagnose en de behandeling van gynaecologische tumoren. Zo is het mogelijk om conform de huidige zorgnormen de therapeutische benadering te bepalen die het best geschikt is voor elke patiënte.

Behoud van de vruchtbaarheid en behandelingen van kanker

Behandelingen van kanker kunnen, ongeacht de ligging van de tumor, soms nefast zijn voor de vruchtbaarheid van vrouwen. Dit nadeel wordt opgevangen door ovariumweefsel in te vriezen bij het Kankercentrum. Er wordt daarvoor een deeltje van de eierstok afgenomen en ingevroren voordat men begint met de behandeling van kanker die mogelijk schade kan toebrengen aan de vruchtbaarheid. Na afloop van de behandeling wordt het eierstokdeeltje via coelioscopie opnieuw ingeplant. Klik hier voor meer informatie over deze techniek.