Overzicht

Men maakt een onderscheid tussen het centrale zenuwstelsel (CZS) dat uit de hersenen, de kleine hersenen en het ruggenmerg bestaat, en het perifere zenuwstelsel, een geheel van zenuwen die overal in het lichaam te vinden zijn en de structuren die het zenuwstelsel omringen. Tumoren aan het CZS zijn zeldzaam: niet meer dan veertig tot zestig op honderdduizend. De meeste zijn kwaadaardig, vooral die van het centrale zenuwstelsel. In België vormt dit soort tumoren minder dan 2 % van de kankers. Bij kinderen vormen tumoren van het CZS de eerste oorzaak van overlijden door kanker. De oorzaken die verantwoordelijk zijn voor de ontwikkeling van deze tumoren, zijn grotendeels onbekend. Ioniserende straling staat op de eerste plaats van de risicofactoren voor kankertumoren. De invloed van straling van gsm’s is een onderwerp van discussie in de wetenschappelijke gemeenschap.

Symptomen

Vier tekenen doen aan een hersentumor denken: intracraniële hypertensie (hoofdpijn, misselijkheid, braken en veranderingen die zichtbaar worden als de achterkant van het oog wordt onderzocht), epileptische verschijnselen, motorische tekorten (zwakheid in een lichaamsdeel) en cognitieve problemen (geheugenstoornissen en verwardheid). Geen paniek echter: de meeste hoofdpijnen hebben bijvoorbeeld niets met hersentumoren te maken. Kriebelingen of een gebrek aan kracht in een of meerdere ledematen of in een bepaald lichaamsdeel zijn waarschuwingssignalen van een tumor van het perifere zenuwstelsel maar deze tekenen doen zich ook bij veel andere aandoeningen voor.

Diagnostiek 

Naast de klassieke onderzoeken met medische beeldvorming en de analyse onder de microscoop van afgenomen weefsels, wordt de diagnose van CZS-tumoren bij voorkeur gesteld via beeldvorming door magnetische resonantie. Deze niet-invasieve techniek zonder bijwerkingen geeft zeer nauwkeurige beelden in 2D en soms zelfs in 3D. Er bestaan nog andere beeldvormingstechnieken, zoals de Pet Scan, deze helpen de chirurgische ingreep voor de diagnose of behandeling zo goed mogelijk te plannen.

Behandeling 

Patiënten die aan kanker van het CZS lijden, worden verzorgd door een multidisciplinair team waarin neurochirurgen, neuroradiologen, neuro-endocrinologen, neurologen, medische oncologen, anatoom-pathologen en radiotherapeuten samen elke patiënt apart bekijken om te bepalen welke behandeling het best voor diens specifieke situatie geschikt is.

De voornaamste behandeling van de meeste primitieve tumoren van de hersenen is de chirurgie. Elk jaar worden er in het Universitair Ziekenhuis Saint-Luc meer dan 200 patiënten geopereerd aan kwaadaardige en goedaardige tumoren van het zenuwstelsel. In deze instelling werd een ultramodern chirurgisch complex opgebouwd dat minstens nog een aantal jaren aan de wereldtop zal staan. Een MRI-kamer met een ultrahoog veld is verbonden met de neurochirurgiezaal. Zo kan men de kwaliteit van de ingreep beoordelen voor die helemaal is afgelopen.

Chirurgische technieken zijn de laatste jaren sterk geëvolueerd. Neuronavigatie (interactieve beeldgeleide chirurgie), die reeds 11 jaar wordt gebruikt, laat toe dat de chirurg door de computer wordt geassisteerd. Het toestel projecteert de gegevens op de lenzen van de microscoop die de chirurg voor de operatie gebruikt. Het is een beetje de gps van de chirurg. Zo kan men een letsel met grote nauwkeurigheid vinden en op het computerscherm zien waar de instrumenten van de neurochirurg zich in de hersenen van de patiënt bevinden en precies de weg bepalen om het gekozen doel te bereiken. Deze techniek wordt vooral gebruikt voor ziekten die tot op de millimeter nauwkeurigheid vereisen, zoals operaties van hersentumoren. Deze methode biedt veel voordelen voor de patiënt omdat ze veel comfortabeler is. Dankzij de uiterste precisie van de ingreep kan men de interventiezone veel beter afbakenen met kleinere openingen. De risico’s zijn dus kleiner, men ontwaakt sneller en moet minder lang in het ziekenhuis verblijven.

De uitrusting, die uniek is in de wereld, bestaat uit een MRI-kamer met een ultrahoog veld die verbonden is met de neurochirurgiezaal. Neuronavigatie is een courante praktijk geworden.

Salle d'IRM à très haut champ magnétique couplée à la salle de Neurochirurgie

Vaak kan de tumor niet volledig worden verwijderd wegens zijn infiltratie en het risico op te veel pijnlijke gevolgen voor de patiënt. Postoperatieve bestraling is in dat geval vaak aangewezen. Dankzij de ontwikkelingen in beeldvorming en informatica worden het te behandelen volume en de risico-organen precies afgebakend, waardoor men de bestralingsvlakken zodanig kan plaatsen (in 3 dimensies) dat ze een homogene dosis afgeven aan de tumor zonder de gezonde weefsels in de omtrek te raken. In de neuro-oncologie wordt de bestralingstechniek met Hi-Art Tomografie vooral gebruikt om tumoren aan de schedelbasis te behandelen. Dit toestel maakt een nog beter gerichte bestraling en een veel hogere precisie van de behandeling mogelijk. Slechts enkele centra in België, waaronder het onze, beschikken over een dergelijk apparaat. Klik hier voor meer informatie over de Hi-Art.

 

De verschijning van nieuwe en efficiënte chemotherapiemiddelen in de behandeling van hersentumoren heeft de behandeling van deze kankers radicaal veranderd. Deze chemotherapie kan samen met radiotherapie worden toegediend om bepaalde tumoren te behandelen of om de behandeling ervan aan te vullen. De toediening van deze chemotherapieën verhoogt de overlevingskans van patiënten maar eveneens hun levenskwaliteit.

Een andere omwenteling in de behandeling van kwaadaardige hersentumoren is de komst van doelgerichte therapieën. Bepaalde geneesmiddelen vernietigen specifiek tumorcellen door hun wisselwerking met de receptoren die op de tumorcellen of hun liganden worden uitgedrukt (Anti-EGF). Andere moleculen mikken specifiek op de vaten die de tumoren voeden (Anti-VEGF).

Een andere lijn van ontwikkeling is de identificatie van de genetische handtekening als voorspellende factor van de reactie op een chemotherapie (MGMT-methylatie, chromosomenverlies: 1p19q).

Onderzoek