Hoofd, Hals en Maxillofaciale Kankerkliniek

We onderscheiden twee groepen ‘hoofd- en halskankers’. De eerste groep, die tevens de grootste is, bestaat uit kankers van de mondholte, de keelholte en het strottenhoofd. Ze vertegenwoordigen 90 % van de ‘hoofd en halstumoren’ en worden in de hand gewerkt door tabak en alcohol.
De overige 10 % zijn de meer zeldzame tumoren in de neusholten, de sinussen of in de speekselklieren. Een bijzondere vorm van kanker bevindt zich achteraan in de neusholte. Deze kanker van de nasofarynx treft men voornamelijk aan in Aziatische landen of het Middellandse Zeebekken en wordt vaak veroorzaakt door het Epstein Barr virus waar de patiënt reeds tijdens de eerste levensweken mee wordt besmet.
 
Hoofd- en halskankers, die minder bij vrouwen voorkomen, vertegenwoordigen ongeveer 7 % van de kankers bij de mens. In België worden jaarlijks tussen 1.500 en 2.000 gevallen vastgesteld.

De behandeling is complex en afhankelijk van de kenmerken van de tumor die bepalend zijn voor de keuze tussen chirurgie, radiotherapie, chemotherapie en de nieuwe medicijnen die de kanker op een specifieke manier aanpakken. De beste strategie bepalen houdt in dat er overleg wordt gepleegd tussen specialisten in de verschillende domeinen die in een multidisciplinair team werken.

RISICOFACTOREN

De overgrote meerderheid van de ‘hoofd en hals’-kankers houden verband met roken en overmatig alcoholgebruik.
Hoewel licht alcoholverbruik geen echt gevaar op kanker inhoudt, verhoogt het risico bij grote hoeveelheden aanzienlijk (een fles wijn, tien tot vijftien glazen bier per dag…).
Als veel roken gepaard gaat met overmatig alcoholgebruik, vormt dat niet eenvoudig een bijkomend effect : het risico vermenigvuldigt met een factor van 5 tot 10.

SYMPTOMEN

Uiterlijke kenmerken van hoofd- en halskanker treden pas vrij laat op en zijn afhankelijk van de plaats waar de tumor zich bevindt. Een aanhoudend schorre stem is soms een teken dat het strottenhoofd is aangetast. Een letsel achterin de keelholte kan aanleiding geven tot problemen of pijn bij het slikken.
Tandproblemen, hinder bij contact met voedingsmiddelen en spraakproblemen houden soms verband met een aantasting van de mondholte. Als een keelontsteking ondanks een goed gevolgde behandeling met antibiotica niet geneest, hoort men daaraan aandacht te besteden. Soms komt een kanker tot uiting als er ter hoogte van de hals een pijnloze klier verschijnt.
Kort gezegd zijn de symptomen van kankers van het hoofd en de hals over het algemeen in het begin niet erg specifiek: ze worden vastgesteld bij andere ziekten dan kanker. Bij de raadpleging kan men de oorsprong precies vaststellen. Spijtig genoeg worden de signalen vaak genegeerd zodat tweederde van de kankers pas in een gevorderd stadium worden gediagnosticeerd.

BEHANDELING

Kleine of middelgrote tumoren worden operatief of met radiotherapie behandeld. De kans op genezing ligt hoog en de therapie heeft weinig gevolgen:  de stem wordt gewoonlijk gespaard en men kan al snel na de therapeutische ingreep weer gemakkelijk eten.
De keuze tussen chirurgie en radiotherapie wordt gemaakt na een multidisciplinaire bespreking waarbij de chirurg en de specialist in radiotherapie, samen met de experts die de kenmerken van de kanker (omvang, agressiviteit) identificeerden de meest geschikte benadering bepalen. Daarbij wordt eveneens rekening gehouden met de wensen van de patiënt: de modaliteiten van de twee behandelingen, zoals de duur van de behandeling of de noodzaak voor opname in het ziekenhuis kunnen lichtjes verschillen, wat een impact op de beroepsbezigheden kan hebben.
Regelmatige opvolging is onmisbaar omdat er altijd het risico bestaat dat er in hetzelfde gebied een andere tumor verschijnt. En dat zonder het risico mee te tellen dat roken en overmatig alcoholgebruik inhouden als men ermee doorgaat, en die het risico op long- en slokdarmkanker verhogen.

De meer gevorderde kankers vereisen meestal een gecombineerde behandeling met chirurgie en radiotherapie. Het komt echter vaak voor dat de voorgestelde behandeling radiotherapie koppelt aan chemotherapie of aan toediening van medicijnen die zich specifiek op de tumor kunnen richten. Deze associaties dienen om de doeltreffendheid van de radiotherapie te verhogen.
Bij de keuze tussen de verschillende opties wordt zowel rekening gehouden met hun doeltreffendheid als met hun functionele gevolgen. In geval van een gevorderde tumor aan het strottenhoofd kiest men bij voorkeur voor versnelde of intensieve radiotherapie, gepaard aan chemotherapie of medicijnen, in plaats van een volledige wegname van het strottenhoofd. Beide opties zijn even doeltreffend maar met de eerste kan men de stem beter sparen.
Bij tumors in de mondholte is een operatie, gevolgd door reconstructie vaak meer aangewezen. Temeer daar radiotherapie in de mondholte tot botcomplicaties kan leiden.

ONDERZOEK EN INNOVATIE

De behandeling van hoofd- en halskankers boekt op alle fronten vooruitgang. De chirurgen ontwikkelen innoverende technieken, niet alleen voor het wegnemen van de tumor maar eveneens voor de reconstructie van het verminkte orgaan. In het domein van de radiotherapie kan men tegenwoordig de tumor via tomotherapie met grote precisie bestralen zodat men zeer hoge doses kan gebruiken om de kanker te behandelen en toch de gezonde omliggende weefsels kan sparen.
Onze experts van de multidisciplinaire ‘hoofd en hals’-groep hebben aanbevelingen gepubliceerd over de manier waarop men het volume van de te bestralen tumor kan bepalen. Deze aanbevelingen zijn gehomologeerd en worden tegenwoordig op internationale schaal gebruikt.
Tenslotte ontbreekt het niet aan medicijnen voor de behandelingen. Nieuwe moleculen werken specifiek op de kankercellen in, wat zowel tot tijdswinst als tot een verminderde giftigheid leidt. De nieuwe behandelingen met medicijnen zijn veelbelovend als ze gecombineerd worden met chemotherapie of radiotherapie. Ze worden gebruikt in studies die ons centrum samen met andere referentiecentra in Europa of de Verenigde Staten uitvoert.


>> Hoofd, Hals en Maxillofaciale Kankerkliniek