Kankers aan de urinewegen omvatten voornamelijk prostaat-, nier- en blaaskanker.

PROSTAATKANKER

Overzicht

Prostaatkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij mannen. Hij groeit gewoonlijk traag en de symptomen treden soms pas na enkele decennia op.

Het risico op prostaatkanker verhoogt met de leeftijd en als er andere gevallen in de familie voorkomen. In België zijn er jaarlijks 9000 nieuwe gevallen.

De meest geschikte therapeutische houding moet voor elke zieke omschreven worden na een bespreking waarbij experts van verschillende domeinen worden betrokken omdat het niet altijd gemakkelijk is om de evolutie van deze kanker te voorspellen.

Symptomen en opsporing

Prostaatkanker geeft over het algemeen geen symptomen, behalve in een gevorderd stadium als er symptomen kunnen optreden in de urine (moeilijk plassen, frequente behoefte aan plassen) of in de botten (pijn in de botten, fracturen).
Omdat er in het beginstadium geen symptomen optreden, is opsporing nodig om de ziekte vroegtijdig te kunnen diagnosticeren.

Naast palpatie van het orgaan via rectaal toucheren omvat opsporing een meting van de PSA (prostate specific antigen) concentratie in het bloed. PSA is specifiek voor prostaat maar niet voor kanker. Een verhoogde concentratie kan met andere woorden te wijten zijn aan een andere prostaatziekte zoals een infectie.
Om deze reden is het gebruik van PSA fel omstreden. Gelukkig worden er nieuwe tests bestudeerd, zoals bijvoorbeeld onderzoek van kankercellen in de urine (PCA3 test), dat in het Universitair Ziekenhuis Saint Luc (Figuur 1) beschikbaar is.

Figure 1. Met de Progensa PCA3-test kan men na rectaal toucheren kankercellen opsporen in de urine van de patiënt. Deze test verbetert de gevoeligheid en de specificiteit van de diagnose op basis van rectaal toucheren en PSA.

 

Behandeling

 

Als er bij een opsporing kanker wordt ontdekt, hoeft die niet altijd onmiddellijk behandeld te worden. In sommige gevallen is de ziekte bijna niet agressief en zal ze geen gevolgen hebben. In andere gevallen vermoedt men een snelle evolutie van de kanker en moet de behandeling onmiddellijk na de diagnose beginnen.

 

Enerzijds moet de meest geschikte houding dus omschreven worden in functie van de kenmerken van de ontdekte kanker en anderzijds moet men er zeker van zijn dat de aangenomen houding de levenskwaliteit van de patiënt zo weinig mogelijk aantast.

 

Bij plaatselijke kankers zonder grote verspreiding berust de behandeling voornamelijk op het operatief wegnemen van de prostaat (prostatectomie) of op bestraling. Met tomotherapie, een techniek die in ons centrum wordt gebruikt, kan men de stralen met behulp van een scanner naar de tumor leiden, zodat de behandeling doeltreffender wordt en schade aan omliggend gezond weefsel wordt vermeden (Figuur 2).

In een verder gevorderd stadium bestaat de behandeling voornamelijk uit een anti-hormoonbehandeling. In het kader van studies die ons centrum samen met andere Europese en Amerikaanse centra uitvoert, worden nieuwe medicijnen gebruikt. Daarbij wordt het belang onderzocht van een behandeling die hormoontherapie met chemotherapie combineert.

Figure 2 : Tomotherapie

De levenskwaliteit in stand houden is een prioriteit.

De levenskwaliteit behouden blijft een belangrijke prioriteit, ongeacht de gekozen behandeling, en het is dus nuttig om die op een betrouwbare manier te meten. Wegneming van de prostaat bij de lokale vorm van de ziekte kan, naast seksuele problemen, eveneens tot urine-incontinentie leiden. Het multidisciplinaire team dat zich met prostaatkanker bezighoudt, heeft instrumenten uitgewerkt waarmee het risico van een dergelijke complicatie kan worden bepaald en waarmee men, als ze zou optreden, de impact die het op het welzijn heeft, kan meten en corrigeren.

Hoewel hormoontherapie, de belangrijkste behandeling in gevorderde stadia, efficiënt is bestaat er ook een risico op bijwerkingen zoals warmteopwellingen of verminderde potentie. De experts van de multidisciplinaire groep hebben een nationale communicatiecampagne opgestart om dokters en zo’n 22.000 patiënten te informeren over de effecten van hormoontherapie.

Het gevorderde stadium van de ziekte wordt vaak gekenmerkt door uitzaaiingen in de botten. Enerzijds is het belangrijk om deze snel te diagnosticeren, anderzijds om de nieuwe behandelingen te evalueren die tegenwoordig ontstaan. Het multidisciplinaire team dat zich met urinewegen bezighoudt, heeft met de hulp van de Saint-Luc Stichting een beeldvormingsinstrument met magnetische resonantie ontwikkeld (MRI) dat in staat is om uitzaaiingen in het bot zeer snel op te sporen en tijdens de behandeling hun grootte te volgen. De ontwikkelde technologie laat toe om driedimensionale beelden van het beenmerg te verkrijgen (Figuur 3). Ze wordt tegenwoordig in verschillende andere referentiecentra in Europa gebruikt.

KANKER AAN DE NIEREN, BLAAS EN TESTIKELS

Nierkanker, een zeldzame tumor, geeft weinig symptomen en wordt vaak toevallig bij een röntgenonderzoek ontdekt. Het is mogelijk dat genetische aanleg een rol speelt.

Chirurgie was lang het enige therapeutische wapen en blijft de keuzeoptie als de kanker niet verspreid is. De nier wordt operatief weggenomen (nefrectomie), meestal slechts gedeeltelijk omdat de kankers die tegenwoordig worden ontdekt, klein zijn. Een gedeeltelijke nefrectomie is minder zwaar dan een volledige of radicale nefrectomie en wordt dus beter verdragen.

De nieuwe gerichte therapieën, medicijnen die zich richten op de mechanismen waarmee nierkanker zich ontwikkelt, waren een opvallende fase in de behandeling van gevorderde kankers. Deze behandelingen zijn in ons centrum beschikbaar.

Blaaskanker komt vaak tot uiting als er bloed zichtbaar wordt in de urine. Dit symptoom, dat men ook bij andere ziekten aantreft, moet zo snel mogelijk gevolgd worden door een raadpleging. Roken is de belangrijkste factor voor het ontstaan van blaaskanker.

Deze vorm van kanker, die iets meer voorkomt dan nierkanker, wordt in een lokaal stadium behandeld door de oppervlakkige letsels weg te snijden, of door de urineblaas weg te nemen (cystectomie). Uitzaaiingen worden met chemotherapie behandeld.

Testikelkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij jonge volwassenen. De genezingsgraad ligt hoog en vereist multidisciplinaire zorgverlening.
 

Figure 3 : met beeldvormingstechnieken met magnetische resonantie van het hele lichaam zou men in een enkel onderzoek de balans moeten kunnen maken van de verspreiding van kankers van het genitale en urinaire stelsel.