Hematologie volwassenen
OVERZICHT
Bloedkankers of ‘hematologische’ kankers bestaan uit vijf grote groepen: leukemieën, lymfomen, myeloproliferatieve syndromen, multipele myelomen en myelodysplasieën.
Myeloproliferatieve syndromen zijn te wijten aan een overdreven aanmaak van bloedcellen (rode bloedcellen, witte bloedcellen en bloedplaatjes) in het beenmerg. Myelomen worden veroorzaakt door een woekering van een specifiek soort witte bloedcellen, de plasmocyten. Myelodysplasieën tenslotte zijn preleukemische toestanden.
Via laboratoriumonderzoeken verkrijgt men zekerheid over de diagnose van bloedkankers. In ons centrum delen de specialisten die deze, soms complexe diagnostische onderzoeken uitvoeren, tijdens multidisclipinaire bijeenkomsten hun kennis met artsen die gespecialiseerd zijn in de behandelingen. Op die manier wordt elk afzonderlijk geval grondig geanalyseerd en kan men de meest geschikte houding omschrijven.
EPIDEMIOLOGIE
In België komen jaarlijks 1.200 gevallen van lymfeklierkanker voor, 300 gevallen van acute leukemie en 400 gevallen van myeloom. Onze dienst hematologie is een expertisecentrum in België.
RISICOFACTOREN
Bloedkankers komen het meest voor bij mensen met een verminderde immuniteit. Hun ontstaan wordt eveneens bevorderd door een overdreven blootstelling aan sommige producten of door omgang met deze producten zonder de nodige voorzorgsmaatregelen te nemen. Deze middelen zijn onder andere pesticiden, insecticiden, sommige vormen van straling, benzeen, diverse oplosmiddelen en benzine. Roken is eveneens schadelijk voor het bloed, en voor de andere organen. Er is weinig of geen familiale of genetische invloed.
SYMPTOMEN EN DIAGNOSE
Overdreven bloedingen, aanhoudende infecties, bleekheid, gezwollen lymfeklieren, pijn in de botten, breuken ten gevolge van een kleine verwonding kunnen een signaal zijn. Deze tekens zijn echter weinig specifiek: men ziet ze bij verschillende ziekten, ook bij niet-kankers.
Voor de diagnose zijn dus aanvullende onderzoeken nodig. Via een bloedafname kan men het gehalte aan rode, witte bloedcellen en bloedplaatjes bepalen en abnormale cellen opsporen. De balans omvat, indien nodig, een microscopisch onderzoek van het beenmerg of de lymfeklieren. Deze onderzoeken vereisen het uitvoeren van een biopsie en ze leiden tot een diagnose.
Er lopen momenteel meerdere onderzoeken die gericht zijn op een beter begrip van de fijne mechanismen die het gedrag van kwaadaardige bloedcellen sturen, zodat men de behandeling constant kan verbeteren.
Ten slotte kan de PET-scan eveneens nuttig blijken bij het op punt stellen. Dat is een ultramoderne beeldvormingstechniek waarmee men de plaats en de activiteit van abnormale lymfeklieren met behulp van een merker nauwkeurig kan bepalen.
De optimale therapeutische houding bepalen verloopt via een regelmatige uitwisseling van informatie tussen de experts die de laboratoriumonderzoeken uitvoeren en de behandelingsspecialisten.
Des cellules souches hématopoïétiques peuvent être prélevées, soit dans la moelle osseuse, soit dans le sang périphérique. Ces cellules peuvent alors être réinfusées par voie veineuse, après traitement qui élimine, chez le patient, la moelle osseuse normale mais également la maladie résiduelle. Ceci permettra une reprise de la formation des globules rouges, de globules blancs et de plaquettes.
BEHANDELING
Chemotherapie is een belangrijk onderdeel van de behandeling van leukemieën en lymfomen. De behandeling gebeurt deels in het ziekenhuis, en deels ambulant.
De specialisten van het Kankercentrum die zich aan bloedkankers wijden, waren de eersten in België om deze organisatie voor te stellen, die vermijdt dat de patiënt te veel in het ziekenhuis moet verblijven. Tegenwoordig worden dagelijks zo’n vijftig tot zestig patiënten in de 'dagkliniek' behandeld.
Ruggenmergtransplantatie en bloedstamcellen worden toegepast als men de ziekte niet voldoende onder controle krijgt met de traditionele behandeling. Bij een ‘allogene’ transplantatie worden gezond beenmerg of bloedstamcellen van een compatibele donor (vaak van een broer of zus) weggenomen en bij de zieke ingeplant. Bij een ‘autologe’ transplantatie wordt beenmerg van de zieke afgenomen en na een intensieve behandeling getransfuseerd.
Het multidisciplinaire team bloedkankers was een van de eerste dat beenmergtransplantaties uitvoerde en ze tot een goed einde bracht. Het staat aan de top in dit domein.
‘Gerichte’ therapieën zoals infusen met antilichamen en de nieuwe medicijnen die voor sommige bloedkankers gebruikt worden, zijn specifieke therapieën, wat wil zeggen dat ze alleen in kankercellen actief zijn en de rest van het organisme ontzien. Ze betekenen een belangrijke vooruitgang omdat ze efficiënt zijn en goed verdragen worden. Deze nieuwe behandelingen met medicijnen vormen het onderwerp van internationale studies waaraan referentiecentra zoals het onze deelnemen.
Examen de la moelle osseuse. Image de leucémie myéloblastique aiguë.
Al deze vooruitgang zorgt ervoor dat de vooruitzichten van bloedkankers de laatste decennia aanzienlijk zijn verbeterd. Met de huidige behandelingen is het mogelijk om veel kankers te genezen die lang als dodelijk werden beschouwd.
Toch zijn er bepaalde kankers die minder goed op behandeling reageren. De onderzoeken die in ons centrum worden uitgevoerd, zijn gericht op het verduidelijken van de mechanismen die deze weerstand tegen de behandeling sturen zodat men zelfs in de moeilijkste gevallen een optimale benadering kan aanbieden. Deze complexe studies vereisen een nauwe samenwerking tussen de onderzoekers in het laboratorium en de klinische geneesheren.
Door de samenwerking tussen onderzoekers in laboratoria en klinische geneesheren die betrokken zijn bij grote internationale studies kan men genieten van de meest actuele en efficiënte behandelingen.
