Tumoren Van De Lever-Gal-Alvleesklier
Overzicht
Alvleesklierkankers staan qua frequentie op de derde plaats op de lijst van spijsverteringskankers, na dikkedarmkanker en maagkanker. Elk jaar komen er in Europa zo’n 80.000 nieuwe gevallen voor.
Leverkankers komen vooral voor in China, Japan en Afrika. In Europa komen ze niet zoveel voor, maar wel twee keer zoveel als 25 jaar geleden. Dat is vooral te wijten aan de epidemie van hepatitis C. Tumoren aan de galwegen zijn nog zeldzamer, maar ze nemen in dezelfde mate toe.
- tumoren van de alvleesklier: 40 % van de nieuwe gevallen;
- tumoren van de lever: 50 % van de gevallen, waaronder uitzaaiingen naar de lever die meestal afkomstig zijn van dikkedarmkanker, maar eveneens van andere gebieden (borst, endocriene tumoren…) vormen 30 % en primitieve tumoren 20 %;
- tumoren van de galwegen buiten de lever: 5 %;
- endocriene tumoren: 5 % van de gevallen. Deze tumoren komen van alvleeskliercellen die hormonen afscheiden (insuline, gastrine…).
Deze tumoren moeten multidisciplinair worden behandeld waarbij deelname van chirurgen, medische oncologen, gastro-enterologen, radiologen, nuclearisten, radiotherapeuten, anatoom-pathologen vereist is. Deze multidisciplinaire groep komt wekelijks samen omdat het delen van kennis onontbeerlijk is om elke patiënt de behandeling te geven die het best aangepast is aan zijn ziekte.
Symptomen
Tumoren van de alvleesklier en de gal worden over het algemeen gekenmerkt door pijn in de bovenbuik, gewichtverlies en een gelige gelaatskleur. Primitieve tumoren van de lever worden vaak toevallig ontdekt, bijvoorbeeld tijdens een echografie bij een patiënt die aan levercirrose lijdt.
De symptomen van endocriene tumoren variëren naargelang de hormonen die de tumor produceert.
Risicofactoren
Alvleesklierkanker kan een erfelijke oorsprong hebben maar kan eveneens voortkomen uit een chronische ontsteking van de alvleesklier die veroorzaakt wordt door alcohol en tabak.
Primitieve leverkankers zijn in 80 % van de gevallen het gevolg van cirrose waarbij deze te wijten is aan het hepatitis B- of C-virus of aan alcohol. De risicofactoren voor galtumoren en endocriene tumoren zijn niet goed bekend.
Diagnostiek
Naast de gewone radiologische onderzoeken zijn er twee specifieke technieken bijzonder nuttig om de diagnose van dit soort tumoren te stellen: de echo-endoscopie en de octreoscan.
De echo-endoscopie is een verkenning waarbij een endoscopie met een echografie wordt gecombineerd. Een echografiesonde wordt met behulp van een endoscoop naar het te bestuderen orgaan gebracht. Daarmee kunnen letsels en de omliggende organen worden onderzocht of verkend en kan er via een punctie weefsel worden afgenomen dat cytologisch wordt bestudeerd. Het Universitair Ziekenhuis Saint-Luc heeft de techniek ontwikkeld sinds die in 1986 werd geïntroduceerd en wordt beschouwd als Europese leider op dit gebied. Voor meer informatie over deze techniek klikt u hier.
De scintigrafie met gemarkeerde octreotide, de ‘octreoscan®’, wordt gebruikt voor de diagnose en om de verspreiding van endocriene tumoren te bestuderen. De dienst nucleaire geneeskunde van het Universitair Ziekenhuis Saint-Luc was de eerste die dit onderzoek uitvoerde.
Behandeling
Kankers van de alvleesklier zijn slechts in 15 tot 20 % van de gevallen opereerbaar. Als de tumor in het hele gebied voorkomt, bestaat de behandeling uit een combinatie van radiotherapie en chemotherapie die soms door een operatie wordt gevolgd. Als de tumor groter is en er uitzaaiingen zijn, gebruikt men de klassieke chemotherapie en/of nieuwe geneesmiddelen die uit onderzoek voortkomen.
Bij leverkanker biedt een levertransplantatie uitzicht op volledige genezing en is de overlevingskans even groot als bij andere transplantatiepatiënten, zo’n 70-80 % overlevingskans na 5 jaar. Leverkankers vormen momenteel 40 % van de indicaties voor een leventransplantatie in Saint-Luc. Als een transplantatie onmogelijk is, wendt men zich tot andere verwijderingsbehandelingen. Ze zijn indien mogelijk gebaseerd op chirurgie of op de zogenaamde ‘interventie’-radiologietechnieken waarmee het actieve geneesmiddel via de vaten die de tumor voeden, tot op de plaats van de tumor wordt gebracht. Anderzijds kan de tumor verbrand worden via een injectie met alcohol doorheen de huid of met een thermo-elektrische stroom. Deze techniek, radiofrequentie genoemd, vernietigt tumoren door hyperthermie (koorts) op te wekken.
De behandeling van levermetastasen vereist naleving van bepaalde regels. Ze moeten volledig worden weggenomen, maar er moet voldoende gezond weefsel overblijven opdat de lever verder normaal kan blijven werken.
Voortaan maakt embolisatie van de poortader het mogelijk om meer gezond orgaanweefsel te behouden zodat uitzaaiingen verder kunnen worden verwijderd of voordien inoperabel geachte uitzaaiingen toch kunnen worden weggenomen.
De meest recente geneesmiddelen voor chemotherapie bewijzen in deze situatie eveneens hun nut: ze doen de omvang van de uitzaaiingen voor de ingreep slinken. Men kan ook een beroep doen op de techniek van radiofrequentie.
Endocriene tumoren en tumoren van de galwegen worden bij voorkeur chirurgisch behandeld maar dat is niet altijd mogelijk. Bij endocriene tumoren levert metabolische radiotherapie veelbelovende resultaten op. Ze wordt in Nucleaire Geneeskunde uitgevoerd en bestaat uit het injecteren van radioactieve deeltjes die tegen de tumor zijn gericht. Ze wordt echter alleen toegepast in bepaalde gespecialiseerde centra zoals het Universitair Erasmusziekenhuis in Rotterdam waarmee het Universitair Ziekenhuis Saint-Luc nauw samenwerkt.
Chirurgische ingrepen om kankers aan de lever, gal of alvleesklier te behandelen, kunnen delicaat zijn. De ervaring die ons chirurgisch team verwierf met het uitvoeren van dit soort ingrepen, is van doorslaggevend belang.
Dankzij die ervaring worden transplantaties in geval van leverkanker met succes uitgevoerd, dat geldt ook voor de verwijdering van levermetastasen of complexe chirurgische ingrepen die bij endocriene tumoren en tumoren van de galwegen vereist zijn.
Onderzoek
Tumoren van de lever, gal en alvleesklier worden in talrijke onderzoeken bestudeerd. Ze dienen niet alleen om de therapeutische benadering te optimaliseren maar ook om de diagnose zo vroeg mogelijk te stellen. Daarvoor wordt een beroep gedaan op nieuwe specifieke merkers die door Nucleaire Geneeskunde in ons centrum worden gebruikt.
Het onderzoek leidt ook tot de ontdekking van nieuwe geneesmiddelen. Die worden gebruikt in het kader van internationale studies waaraan ons centrum actief deelneemt zodat patiënten van de best presterende geneesmiddelen kunnen genieten.
In onze onderzoekslaboratoria bestuderen we ten slotte de mechanismen die verantwoordelijk zijn voor de ontwikkeling van primitieve leverkankers en de effecten die chemotherapie op het leverweefsel heeft.
