De behandeling via radiotherapie
De behandeling via radiotherapie
De afspraken
De simulatie
De fysieke fase
De behandeling
Het verloop van een bestralingsessie
Wachten kan lang duren en angst veroorzaken
De nabehandeling
Vervoer en overnachtingen
Neveneffecten
Antwoorden op uw vragen
DE EERSTE RAADPLEGING
Voor deze eerste raadpleging werd uw dossier reeds geanalyseerd en besproken tijdens een multidisciplinaire bijeenkomst waaraan ook uw radiotherapeut-oncoloog deelnam. In het andere geval werden uw gegevens aan de radiotherapeut-oncoloog doorgegeven zodat hij over de nodige gegevens beschikt om in overleg met uw behandelende geneesheer en andere specialisten die u volgen, een geschikte behandeling te kiezen. Om de meest geschikte behandeling met u te bespreken zal de radiotherapeut-oncoloog u ondervragen over uw gezondheidsproblemen en over die van uw naaste familieleden. Hij zal u eveneens naar uw gewoonten vragen. Als u het eens bent met het behandelingsprincipe zal de arts u deze gedetailleerd uitleggen.
DE AFSPRAKEN
De planning die u aan het begin van uw behandeling wordt voorgesteld, is van het grootste belang, zowel voor u als voor het zorgverlenende team. We raden af om ze te wijzigen. Als er onvoorziene problemen zouden optreden, brengt u uw geneesheer daarvan zo snel mogelijk op de hoogte. Het is heel belangrijk om de behandeling zo weinig mogelijk te onderbreken. Uw radiotherapeut-oncoloog moet toestemmen in een geplande onderbreking. Dat belet geenszins dat een bestralingstoestel stuk kan gaan en dat men de behandeling daardoor even moet onderbreken. Men schat tegenwoordig dat een onderbreking van niet meer dan 4 tot 5 dagen geen invloed heeft op de doeltreffendheid van de behandeling, maar dat kan in functie van de behandelde tumor sterk variëren. Aarzel niet om uw geneesheer hierover meer uitleg te vragen.
DE SIMULATIE
De simulatie is de eerste stap in uw behandeling. De voorbereiding gebeurt met behulp van een "simulator". Met dit toestel kunnen we het te behandelen lichaamsdeel precies lokaliseren en afbakenen. De merktekens worden met een speciale rode kleurstof op basis van fuchsine op uw huid getekend; soms gebruikt men tatoeagepuntjes.
Vaak is een onderzoek met de CT-scanner of PET CT noodzakelijk om preciezer te bepalen welk gebied er moet worden behandeld. Bij dit onderzoek neemt men uiterst precieze foto’s van het te behandelen gebied, in een positie die precies dezelfde is als bij de behandeling. Gewoonlijk wordt voor dit onderzoek een aparte afspraak gemaakt.
7 tot 10 dagen later volgt een tweede simulatie om de merktekens op de huid te bevestigen, waarna de eigenlijke behandeling kan beginnen.
De simulatie is van essentieel belang voor het goede verloop van uw behandeling. Ze duurt meestal 30 minuten tot 1 uur, wat soms lang kan lijken. U wordt altijd ingelicht over het feit dat de simulatie wegens een of andere bijzondere reden niet nodig is of over het feit dat we tijdens de simulatie bepaalde hulpmiddelen gebruiken. Daarna zult u onder toezicht van de radiotherapeut-oncoloog snel met uw behandeling kunnen beginnen.
DE FYSIEKE FASE
De computers analyseren en verwerken de gegevens die tijdens de simulatie werden verzameld. De radiotherapeut-oncoloog en de radiofysicus bepalen samen uw behandelingsplan, de verdeling van de stralingsdoses, de grootte en het aantal bestralingsvelden en hun ruimtelijke oriëntatie. Daarna controleren ze op de computer of het behandelingsplan bij uw persoonlijke situatie past.
DE BEHANDELING
De totale behandelingsduur kan variëren van één dag tot 7 weken en wordt aangepast aan de evolutie van uw ziekte. Ze is ook afhankelijk van uw reacties. U hoeft zich geen zorgen te maken als de specialisten beslissen om de behandelingsduur te veranderen. Ze kunnen tijdens de behandeling eveneens beslissen om een nieuwe simulatie te doen en u inlichten over de redenen daarvoor.
HET VERLOOP VAN EEN BESTRALINGSESSIE
U hoeft niet nuchter te zijn. De positie op de behandelingstafel is dezelfde als de positie die u op de simulatietafel innam, meestal op de rug, soms op de buik of op de zij. Het lichaamsdeel dat wordt bestraald, wordt van kleding ontdaan. Bepaalde lichaamsdelen die zich binnen het bestralingsveld bevinden en die niet moeten worden behandeld, worden beschermd. Bij sommige apparaten gebeurt die bescherming met metalen blokken die op een plateau tussen het apparaat en de patiënt worden geplaatst (niet op het lichaam dus).
U mag tijdens de bestraling niet bewegen om te vermijden dat de stralen een deel van het lichaam treffen dat niet moet worden behandeld; u mag alleen rustig blijven ademen. Tijdens de bestraling wordt het vlak met grote precisie op het zieke deel gericht. De apparaten draaien en maken lawaai. Zelfs als u alleen in de behandelingskamer bent, blijft u via een microfoon verbonden met het zorgverlenende team dat via twee videocamera’s toezicht houdt. De bestraling duurt slechts enkele minuten per bestralingsveld, in totaal ongeveer 15 minuten per dag. U wordt niet radioactief na de bestralingssessie.
Tijdens uw behandeling kunt u altijd een afspraak maken bij een van de radiotherapeuten-oncologen. Bij deze gelegenheid kunt u eveneens vragen stellen. De behandeling wordt soms aangepast aan de evolutie van uw persoonlijke toestand. Het is mogelijk dat men een ander apparaat gebruikt dan hetgene waarmee u de behandeling bent begonnen.
De radiotherapeut-oncoloog bepaalt welke onderzoeken en geneesmiddelen u tijdens de behandeling nodig zult hebben.
WACHTEN KAN LANG DUREN EN ANGST VEROORZAKEN
Het is mogelijk dat u op uw beurt moeten wachten voor een bestralingssessie of voor een raadpleging. We doen al het mogelijke om wachttijden te beperken. Vertragingen zijn meestal te wijten aan het afstellen van een apparaat, een dringende situatie, moeilijkheden bij het plaatsen van een andere patiënt, vragen om informatie van een andere arts over een van zijn patiënten. Het team dat zich met u bezighoudt, doet al het mogelijke om u de oorzaken van de vertraging uit te leggen. Aarzel niet om uitleg te vragen, vooral als u niet begrijpt hoe de afspraken geordend zijn.
DE NABEHANDELING
Het is mogelijk dat men u na de bestraling andere behandelingen voorstelt. De radiotherapeut-oncoloog zal u in samenspraak met de verwijzende arts en andere specialisten regelmatig onderzoeken om uw toestand te evalueren.
De bijwerkingen verminderen geleidelijk na het stopzetten van de behandeling. Vermoeidheid is normaal en zal stilaan verdwijnen.
VERVOER EN OVERNACHTINGEN
In principe is het niet nodig dat u tijdens uw bestralingsbehandeling in het ziekenhuis wordt opgenomen. Opname kan overwogen worden als u ver van uw woonplaats wordt behandeld, als de behandeling gepaard gaat met chemotherapie of als uw toestand het vereist. We bespreken met u het vervoermiddel dat het best geschikt is voor uw toestand.
Als u uw eigen wagen gebruikt, geniet u van een tussenkomst van uw ziekenfonds. In andere gevallen kunt u zich elke dag of verschillende keren per week per taxi of met de ambulance laten vervoeren. Het transportmiddel wordt op basis van uw gezondheidstoestand gekozen. Als u hierover vragen hebt, kunt u zich tot de sociale dienst wenden.
BIJWERKINGEN
Net zoals alle behandelingen kan bestralingstherapie bijwerkingen veroorzaken. Die verschillen sterk van de ene tot de andere patiënt en zijn afhankelijk van de stralingsdosis, het behandelde lichaamsdeel en de reacties van elke patiënt. Heel wat patiënten ondervinden weinig of geen bijwerkingen. Het spreekt vanzelf dat de behandeling van bijwerkingen aangepast wordt aan uw klachten en problemen. De arts zal u inlichten over de reacties die u kunt verwachten. Het is belangrijk dat u eventuele reacties aan het zorgteam en aan de arts meldt.
Veel voorkomende reacties |
Behandeling |
|---|---|
| Vermoeidheid | Regelmatig rusten, korte wandelingen en lichte oefeningen. Extra calorieën en proteïnesupplementen, vitamines en oligo-elementen. |
| Hoofdpijn | Voorschrift van medicatie door de radiotherapeut-oncoloog. |
| Diarree | Voorschrift van medicatie door de radiotherapeut-oncoloog en een residu-arm dieet. |
| Verminderde eetlust | Eet vaker kleinere hoeveelheden. Advies van een diëtist als u het wenst. |
| Angst en depressie | Praat erover; u kunt uw toestand verbeteren als u zich door een psycholoog laat bijstaan, door contacten met andere patiënten en vrienden, door passende geneesmiddelen te nemen. |
| Huidirritatie, jeuk | Gebruik nooit zomaar een middel zonder erover met uw arts te spreken. De radiotherapeut-oncoloog kan u zalf en geschikte plaatselijke verzorging voorschrijven. |
| Haaruitval | Als een behaarde zone wordt bestraald, kan dat leiden tot verlies van opperhuidbeharing (behaarde huid, baard, schaamhaar, oksels, ...).In de meeste gevallen groeien de haren in functie van de bestralingsdosis binnen de 2 à 3 maanden terug aan. Haaruitval kan eveneens veroorzaakt worden door bepaalde chemotherapiebehandelingen. |
| Ontsteking van de slijmvliezen (neus, mond, keel, slokdarm, maag, darmen, rectum, anus, ...) | De radiotherapeut-oncoloog kan hiervoor geneesmiddelen voorschrijven. |
| Cystitis (blaasontsteking) | Veel drinken, specifieke geneesmiddelen die door de radiotherapeut-oncoloog worden voorgeschreven. |
ANTWOORDEN OP UW VRAGEN
Waarom moet ik zo lang wachten voor mijn behandeling begint?
In sommige gevallen (na een operatie) is het aangeraden om het begin van de behandeling uit te stellen zodat de wonde goed kan genezen.
Moet ik stoppen met werken?
Volgens de wet hebt u recht op volledige arbeidsongeschiktheid. De effecten van radiotherapie kunnen van de ene tot de andere persoon sterk verschillen. Sommige mensen voelen zich beter als ze geheel of gedeeltelijk kunnen doorgaan met hun dagelijkse beroepsbezigheden. Uw werkgever kan eveneens uw werktijden aanpassen.
Mag ik mijn behandeling onderbreken?
Dat is niet wenselijk en kan alleen in overleg met uw arts.
Waarom voel ik me zo moe?
Vermoeidheid is niet alleen aan de bestraling te wijten, ze kan ook veroorzaakt worden door stress en slaapstoornissen. Ze kan eveneens een symptoom van een depressie zijn. Het advies dat u krijgt, varieert in functie van de oorzaak. Als u slaapstoornissen hebt, kan u best dutjes vermijden, in geval van depressie slaapt u best niet langer dan gewoonlijk en over het algemeen kunt u beter een beetje lichamelijk actief zijn dan meer dan gewoonlijk te rusten.
Tijdens de bestraling verbruikt uw lichaam veel energie. Het gevoel van vermoeidheid of zwakte vermindert geleidelijk na stopzetting van de behandeling. Om het gevoel van vermoeidheid na de behandeling te verminderen kunt u best zware inspanningen vermijden, probeer om langer te slapen en doe, indien mogelijk, een dutje.
Hoe kan ik misselijkheid vermijden?
Uw dokter kan u een aangepast middel voorschrijven. Soms brengt een lichte maaltijd voor de bestraling verlichting.
Moet ik een dieet volgen of bepaalde voedingsmiddelen vermijden?
Uw voeding moet gevarieerd en evenwichtig zijn. In sommige omstandigheden kan men u vragen om uw eetgewoonten aan te passen. Het is aangeraden om traag te eten, vette voeding te vermijden en geen gekruide, zure, zeer warme gerechten of gerechten met alcohol te verbruiken. Het verdient de voorkeur om vaak kleine hoeveelheden te eten. De radiotherapeut-oncoloog en een diëtist(e) kunnen u advies geven.
Wat te doen bij verminderde eetlust?
Uw organisme heeft behoefte aan meer calorieën om weerstand te bieden tegen de ziekte. Lichte lichamelijke activiteit kan uw eetlust stimuleren. Laat u leiden door uw smaak en eet vaak kleine hoeveelheden. Doe als het nodig is een beroep op uw dokter of op een diëtist(e).
Moet ik doorgaan met de behandeling tegen hoge bloeddruk, cholesterol en diabetes?
Tijdens de eerste raadpleging bij de radiotherapeut-oncoloog vermeldt u de geneesmiddelen die u neemt. Hij of zij zal dan eventueel beslissen of het nodig is om uw behandeling te veranderen. Normaal gesproken is het niet nodig om de behandeling van uw behandelende arts of specialist te onderbreken. Bij problemen zullen de radiotherapeut-oncoloog en uw behandelende geneesheer een geschikte oplossing bespreken.
Wat moet ik aantrekken?
Gewone kleding. Het is mogelijk dat te nauw aansluitende kleding of synthetische stoffen de huid irriteren. We raden u aan om wijde katoenen kleding te dragen. Denk eraan dat de kleurstoffen die bij de behandeling op uw huid worden aangebracht om de merktekens van de behandeling aan te geven vlekken op uw kleding kunnen maken.
Bestaat er speciale verzorging voor de huid?
Dat hangt af van het behandelde lichaamsdeel. Men kan u speciale zalven of crèmes voorschrijven. Gewoonlijk raden we u aan om zachte cosmeticaproducten zonder zeep te gebruiken.
Wijzigt de behandeling seksueel gedrag?
Een aantal patiënten ervaren tijdens de behandeling wijzigingen in hun zin en hun seksuele betrekkingen. Aarzel in geval van moeilijkheden niet om erover te spreken, er zijn bevoegde personen die u kunnen helpen. Bij bestralingen van het bekken van een vrouw raden we over het algemeen aan om tijdens en vlak na de behandeling seksuele betrekkingen te vermijden. Geïrriteerde slijmvliezen kunnen betrekkingen pijnlijk maken.
Kunt u onvruchtbaar worden door de bestraling?
Bestraling van het bekken kan tot tijdelijke of definitieve onvruchtbaarheid leiden. Vrouwen kunnen over het algemeen verwachten dat de maandstonden ophouden en dat er andere, typische tekens van de menopauze optreden. Men kan u specifieke behandelingen voorstellen. Bestraling van de voortplantingsorganen leidt bij mannen tot een verminderde productie van spermatozoïden en hun vermogen tot bevruchting. Als u een kinderwens hebt en vreest dat u door de behandeling onvruchtbaar zult worden, is het mogelijk om ingevroren sperma te bewaren voor u met de behandeling begint. Bij vrouwen is het eveneens mogelijk om eicellen te laten invriezen.
Waarom volg ik eveneens chemotherapie?
Bestraling is uitsluitend een plaatselijke behandeling. Ze werkt alleen in op de bestraalde zone. Chemotherapie werkt op het hele lichaam en voorkomt de uitzaaiing van kwaadaardige cellen. Als u chemotherapie kreeg voorgeschreven, kan die voor, tijdens of na de bestraling beginnen. Als ze samen met de bestraling begint, kunnen de doses van elke behandeling naar behoefte worden aangepast.
Mijn behandeling is afgelopen. Waarom moet ik dan binnen enkele weken langskomen?
De medische opvolging eindigt niet met de bestraling. We evalueren de resultaten en beoordelen de eventuele reacties op de behandeling, indien nodig beginnen we met aanvullende behandelingen. Speciale onderzoeken (röntgen, bloedafnames ...) kunnen noodzakelijk zijn. Die controle gebeurt in samenwerking met de andere artsen die u volgen.
Mag ik op vakantie vertrekken?
Ja, op voorwaarde dat de bestraling afgelopen is. Uw behandelende geneesheer of de radiotherapeut-oncoloog zullen u inlichten over de voorzorgsmaatregelen die u moet nemen. Als het nodig is, kunnen ze contact opnemen met een dokter in de buurt van uw vakantieoord. Als u naar een zonnige plaats wenst te reizen, moet u blootstelling van de bestraalde zone vermijden, vooral het eerste jaar na de bestraling. Als u naar het buitenland gaat, kunnen we u alleen aanraden om inlichtingen in te winnen over de dekking die het ziekenfonds, verzekeringen, enz… bieden.
Deze fiche verwijst naar een brochure van de SFRO (Société Française de Radiothérapie-Oncologie).
BVRO (Belgische Vereniging voor Radiotherapie-Oncologie vzw) dankt de SFRO voor de toelating om deze informatie te gebruiken.
