Op het moment van de diagnose houdt het anatomisch pathologisch onderzoek zich bezig met stukjes weefsel, biopsieën genoemd, die weggenomen werden via een endoscopie (een buis die in een holte zoals de maag, bronchiën, de dikke darm of de urineblaas wordt ingebracht en waarmee men dankzij het tangetje aan het uiteinde weefsel kan wegnemen) of met materiaal afkomstig van puncties die met een naald worden uitgevoerd. Soms is wat borstelen of wrijven genoeg om de cellen af te nemen die voor het microscopisch onderzoek nodig zijn, zoals in het geval van een gynaecologisch uitstrijkje. Dat laatste verduidelijkt hoe belangrijk anatomische pathologie is bij het opsporen van bepaalde kankers.

De anatoom-pathologen bevinden zich op het kruispunt van verschillende wegen. Ze werken nauw samen met de artsen die de afnamen van organen of weefsels deden die onder de microscoop worden onderzocht (gastro-enterologen, longspecialisten, gynaecologen…) en met behandelingsspecialisten (chirurgen, chemotherapeuten, radiotherapeuten, …). In het Kankercentrum van het Universitaire Ziekenhuis Saint-Luc past deze samenwerking met name in het kader van de wekelijkse multidisciplinaire bijeenkomsten waar de specialisten uit deze verschillende domeinen hun kennis en hun observaties met elkaar delen zodat ze patiënten de meest geschikte zorgen kunnen bieden en een behandeling kunnen opstellen die voor elk geval anders is, in functie van het profiel van de tumor dat de patholoog tijdens deze bijeenkomsten aan zijn collega’s doorgeeft.

Naast de macroscopische en microscopische kenmerken richten talrijke onderzoeken in pathologische anatomie zich tegenwoordig op het beter omschrijven van de aard van tumoren. Zo ontstaan er steeds efficiëntere instrumenten waarmee de pathologen onder de microscoop proteïnen kunnen identificeren van wie de productie via bepaalde genen verbonden is aan een minder of meer gunstige evolutie van de tumor. De vooruitgang in dit domein heeft op die manier tot de ontdekking van een groot aantal proteïnen of merkers geleid waarmee men de aard van een tumor beter en preciezer kan bepalen en het gedrag en de mogelijke evolutie ervan beter kan beoordelen. Soms beïnvloeden de merkers de opvolging van de andere leden van de familie: hun aanwezigheid leidt tot het vermoeden dat de kanker van erfelijke aard is en dat raadpleging op het Centrum voor Menselijke Genetica aangewezen is. In andere gevallen worden deze merkers gebruikt om de doeltreffendheid van de behandelingen te voorspellen. De identificatie van deze merkers draagt dus eveneens bij aan de optimalisering van de zorgverlening aan de patiënten. Het anatomisch-pathologisch laboratorium van het Universitaire Ziekenhuis Saint-Luc kan driehonderd verschillende merkers identificeren, de meeste hebben te maken met de aard en het gedrag van tumoren.